Wstęp

Mówiąc o komputerze, na ogół nie zastanawiamy się nad jego budową ani tym bardziej nad zasadami, dzięki którym możemy przy jego pomocy wykonywać określone czynności: pisanie i wydruk tekstu, słuchanie muzyki, oglądanie filmu, surf'owanie w Internecie,...
Mało kto zdaje sobie sprawę z faktu, że komputer to zestaw skomplikowanych urządzeń ^5.1, który sam z siebie nie jest do niczego zdolny - tuż po zakupieniu go i włączeniu, uzyskalibyśmy jedynie komunikat o błędzie:

No system found

Sam komputer jest więc zbiorem urządzeń: dysk twardy, procesor, pamięć operacyjna, karty: dźwiękowa i graficzna; klawiatura, mysz i ekran.
Jak to możliwe, że możemy używać komputera do wymienionych czynności: redagowania tekstu, czy rozrywki przy pomocy ulubionej gry? Jest to możliwe dzięki specjalnemu programowi komputerowemu zwanemu Systemem Operacyjnym. System operacyjny - przez niektórych mylnie nazywany Windowsem - jest pośrednikiem między sprzętem komputerowym, a nami - użytkownikami komputera. System operacyjny uruchamia się po starcie komputera i przejmuje nad nim kontrolę, umożliwiając nam dostęp do jego urządzeń, a  przy ich pomocy realizowania określonych zadań, takich jak wspomniane wcześniej: edycja i wydruk tekstu, komunikacja poprzez sieć komputerową, odtwarzanie dźwięku-filmu...

System operacyjny komunikuje się ze sprzętem przy pomocy tzw. sterowników, natomiast z użytkownikiem poprzez wyświetlenie czegoś na konsoli^5.2 i przyjęcie danych wpisanych na klawiaturze lub wskazanych myszką (lub w inny sposób). Sam proces edycji tekstu czy odtwarzania filmu przebiega za sprawą i w ramach innego programu komputerowego, zwanego programem użytkowym. Program użytkowy działa w  ramach komputera, w środowisku tworzonym przez system operacyjny, który umożliwia uruchomienie konkretnego programu, wprowadzenie przy pomocy klawiatury określonego tekstu, następnie zachowanie go na dysku w postaci pliku lub wydrukowanie przy pomocy podłączonej do komputera drukarki.

Podsumujmy: komputer to sprzęt, którego możliwości są udostępniane nam użytkownikom przy pomocy systemu operacyjnego, a realizowane poprzez różnego rodzaju programy użytkowe, uruchamiane przez system operacyjny, udostępniający im konkretne zasoby^5.3.

Rozróżnia się wiele rodzajów systemów operacyjnych, podobnie jak rozróżnia się wiele rodzajów komputerów. Począwszy od roku 1945 i pierwszego komputera^5.4 przeszły one burzliwą ewolucję, owocującą powstaniem różnego rodzaju systemów komputerowych - począwszy od ogromnych, zbudowanych z wielu procesorów komputerów mainframe, poprzez maszyny dwuprocesorowe, specjalizowane stacje robocze, komputery osobiste, kończąc na laptopach, palmtopach i telefonach komórkowych. Jednocześnie, powstało wiele różnych systemów operacyjnych, optymalizowanych pod kątem współpracy z konkretnym rodzajem komputera lub realizacji określonych zadań (serwer sieciowy, komputer domowy, stacja graficzna ...).

Pierwotnie, system operacyjny pisano dla potrzeb konkretnego komputera, nie było więc możliwości jego uruchomienia na innym sprzęcie - było to w czasach, gdy seryjna produkcja komputerów nie istniała, w związku z czym komputery można było spotkać jedynie w ośrodkach naukowych czy rządowych. Z czasem wraz z systemem UNIX(Unix)^5.5 pojawiła się koncepcja tworzenia uniwersalnych systemów operacyjnych, mogących działać na dowolnym sprzęcie. Fakt ten stał się kolejnym kamieniem milowym w rozwoju Informatyki, a obecnie systemy wywodzące się z Unixa - w szczególności Linux, mają możliwość działania w ramach każdej dostępnej architektury sprzętowej^5.6.
Rozwój systemu Unix, zaowocował stworzeniem wielu standardów i rozwiązań, które są wykorzystywane przez wszystkie współczesne systemy operacyjne, nie tylko te wywodzące się z Unixa^5.7.
Pierwotnie system Unix rozpowszechniany był bezpłatnie wraz z kodem źródłowym i dokumentacją, a w pracach nad nim - zwłaszcza wyszukiwanie i poprawianie usterek - ogromną rolę odgrywała komunikacja internetowa. Dzięki takiemu podejściu, powstało sporo różnych dystrybucji - systemów unixowych, rozwijanych i rozpowszechnianych przez różne instytucje i firmy^5.8. Mimo zamysłu twórców, by system operacyjny rozpowszechniać nieodpłatnie, wraz z kodem źródłowym, część dystrybucji systemu Unix ponownie skomercjalizowano, w części z nich odchodząc nawet od idei udostępniania kodu źródłowego. Po tym jak prawa autorskie systemu Unix stały się własnością firmy AT&T(podlegały jej Bell Laboratories), AT&T i inne podmioty rozwijające swoje wersje systemów unixowych, przestały go udostępniać, a rozpoczęły jego sprzedaż.
W związku z takim rozwojem zdarzeń Richard Stallman, naukowiec z MIT (Massachusetts Institute of Technology), założył w 1983 Free Software Foundation, której zadaniem było i jest promowanie idei wolnego oprogramowania^5.9.
Głównym celm FSF(Free Software Foundation) było stworzenie unixowego systemu operacyjnego zgodnego z pierwotnymi założeniami twórców systemu Unix - jest to tzw. GNU Project.
W miarę upływu czasu, powstawało wiele różnorakich programów użytkowych posiadających status wolnego oprogramowania, będących elementami systemu operacyjnego lub programami użytkowymi, brakowało jednakże jądra systemu operacyjnego(kernel), czyli programu będącego najważniejszą częścią systemu operacyjnego^5.10.
Na jądro systemu GNU należało poczekać aż do roku 1992.
W roku 1991 fiński student Uniwersysteu Helsińskiego, Linus Torvalds, kupił dla swojego komputera system Minix. Sfrustrowany sposobem obsługi drukarki i funkcjonalnością jądra systemu, postanowił napisać własną konsolę do komunikacji z drukarką, w następstwie czego powstało jądro systemu operacyjnego(05-10-1991), nazwane przez autora Linuxem. W ciągu następnych lat jądro było rozwijane przez grono programistów komunikujących się głównie poprzez Internet, owocem czego było dodanie go w roku 1992 do projektu GNU i stworzenie systemu operacyjnego, który wziął swoją nazwę od nazwy jądra.
Od tego momentu system zaczął zyskiwać na popularności, a grono jego użytkowników i osób zaangażowanych w rozwój - gwałtowanie wzrastać. Pierwsza oficjalna wersja systemu powstała w marcu 1994. Obecnie Linux jest jednym z najbardziej popularnych, w pełni funkcjonalnym systemem operacyjnym, idealnie sprawdzającym się na każdej platformie sprzętowej, we wszystkich możliwych zastosowaniach: począwszy od serwera sieciowego, przez stacje robocze, komputery biurkowe, aż po urządzenia mobilne(laptopy, palmtopy, telefony komórkowe). Co więcej, Linux nie ma wysokich wymagań pod względem dostępnej przestrzeni dyskowej czy pamięci operacyjnej.
Wysoka jakość produktu - Linux i rozpowszechniane wraz z nim oprogramowanie są nieustanne poprawiane i rozwijane - jego funkcjonalność i niezawodność, plus niska cena - sprawiają, że Linux dominuje obecnie jako najpopularniejszy system serwerowy. Ponadto ogromne koncerny: IBM, Oracle, Amtrak, NASA; rządy i instytucje( m.in. Unia Europejska) wybierają Linuxa jako swój podstawowy system operacyjny, i wspierają finansowo jego rozwój i promocję.

Systemy operacyjne to jednak nie tylko wersje systemu Unix czy Linux. Dużą popularnością cieszą się również - przez pewien czas dominujące, tj. do momentu powstania systemu Linux - systemy produkowane przez firmę Microsoft.
Microsoft od początku stawiał w dziedzinie systemów operacyjnych i oprogramowania użytkowego na rozwiązania komercyjne, promowane przez stojące na wysokim poziomie: marketing i reklamę, które niestety rzadko idą w parze z jakością samego produktu.
W odróżnieniu od systemów unixowych, Microsoft sprzedaje systemy operacyjne oferujące niewielkie możliwości pracy zdalnej, w odróżnieniu od systemów unixowych, które posiadają rozbudowany zestaw funkcji dostępnych z linii poleceń, ale też umożliwiające graficzne zalogowanie i pracę na odległym komputerze^5.11. Podejście Microsoftu preferuje raczej tworzenie nieskomplikowanych, łatwych w użyciu systemów przeznaczonych do zastosowań domowych i biurowych(DOS, Wndows-3.x Windows-95,Windows-98,Windows Millenium). Dostępne są też nowatorskie rozwiązania do zastosowań serwerowych: Windows NT, Windows XP, Windows 2000 Server, Windows 2003 Server. Systemy te mają sporo zalet i wiele wspólnego z systemami unixowymi, jednakże mają też sporo wad, są mało stabilne i dość kosztowne^5.12. Tak czy inaczej produkty Microsoftu poprzez swoją prostotę użytkowania były przyczyną drugiej, po  powstaniu systemu Unix, rewolucji w Informatyce i to im zawdzięczamy obecną popularność komputerów, i ich niewielkie ceny. Pierwotnie komputery były wykorzystywane wyłącznie do zastosowań naukowo-badawczych, a ich użytkowanie wymagało i wymaga sporej wiedzy informatycznej. Dzięki produktom takim jak Windows-95 i Windows-98, użytkownikiem komputera mógł zostać każdy, a jednocześnie dzięki powstaniu systemów operacyjnych, umożliwiających korzystanie w łatwy sposób z zasobów internetu, naukę i  rozrywkę przy pomocy różnego rodzaju multimedialnych programów i gier komputerowych - zapotrzebowanie na komputery znacznie wzrosło, będąc sprawcą niespotykanych nigdy wcześniej przemian społeczno-gospodarczych na skalę światową ^5.13.